Jednym z największych problemów diagnozowania raka jamy ustnej jest to, że jest on niezauważany przez samych pacjentów we wczesnych stadiach rozwoju, najczęściej też nie towarzyszą im dolegliwości bólowe. Zmiany takie może zauważyć lekarz dentysta lub lekarz innej specjalności w trakcie rutynowego badania.

Oglądanie stanowi zwykle pierwszy krok, po którym następuje badanie dotykiem zmienionego obszaru, aby wyczuć guzy lub inne niewłaściwe objawy, jak szczeliny czy owrzodzenia. Zwykle widoczny jest niewielki obszar w jamie ustnej, który zmienia kolor na białawy lub jest zaczerwieniony. Może także wystąpić zmiana przypominająca wyglądem niewielki wrzód. Jeśli zmiana ta nie goi się w przeciągu 14 dni, należy natychmiast ocenić skalę ewentualnego zagrożenia. Inne symptomy to bryła lub masa wyczuwana językiem, trudności w przełykaniu, mowie, żuciu, chrypka trwająca od dłuższego czasu lub jakiekolwiek drętwienia w okolicy twarzowej i jamie ustnej.

Sygnałem ostrzegawczym może być także jednostronny ból ucha. Z kolei wargi nie są miejscem częstego występowania raka. W przednich częściach jamy ustnej rak chętniej rozwija się w obrębie języka i na podłożu jamy ustnej. Osoby, które chętnie żują tytoń, narażone są na rozwój nowotworu w okolicach pomiędzy wargą albo policzkiem i tkankami miękkimi dziąseł.

W USA nowotwory tkanek twardych podniebienia występują rzadko. W części ustnej gardła i migdałków niebezpieczne zmiany są wykrywane u młodych osób niepalących. Jeśli lekarz stwierdzi, że obszar ten w jakikolwiek sposób jest podejrzany, wskazane jest wykonanie biopsji – badania mało uciążliwego, niedrogiego i szybkiego do przeprowadzenia. Szczególnie ważne ogniwo w diagnozowaniu nowotworów okolicy jamy ustnej zajmują dentyści, którzy mogą poszukiwać niebezpiecznych zmian w jamie ustnej podczas rutynowych kontroli dentystycznych. Zdjęcie rentgenowskie oraz tomografia komputerowa mogą być także konieczne do określenia rozległości raka oraz tego, czy proces objął kości lub inne obszary.

Ważne jest, by diagnoza była postawiona jak najszybciej, znacznie zwiększa ona szanse na wyleczenie.